De wil om een maatje groter te denken is er bij bedrijven, lokale bestuurders, NGO’s, jongeren en kennisinstellingen. Ook bij de burger heeft corona waarden als gelijkheid en gemeenschapszin versterkt. Kortom, alle bouwstenen voor een gezamenlijk en duurzaam toekomstplan liggen er.

Door nationaal SDG-coördinator Sandra Pellegrom

Het zijn spannende tijden. De coronacrisis test onze weerbaarheid, de klimaat- en milieucrisis wordt steeds zichtbaarder en we weten dat de komende tien jaar cruciaal zijn om de wereld leefbaar te houden. De toeslagenaffaire werpt een scherp licht op ongelijkheid en het openbaar bestuur. De inrichting en kwaliteit van de leefomgeving staat onder druk. Jongeren eisen terecht dat hun belangen en die van toekomstige generaties worden meegewogen.

Deze uitdagingen zijn niet met ‘tweaks’ van de huidige situatie op te lossen. Ze vragen om een heuse transformatie naar een inclusieve, duurzame en rechtvaardige economie en samenleving. VN-Secretaris Generaal António Guterres riep recent op tot een wereldwijd nieuw sociaal contract en stelde voor een klimaatnoodtoestand uit te roepen.

Het roer moet om

Ook in Nederland groeit het besef dat het roer om moet. In de politiek wordt gesproken over een Regeerakkoord op hoofdlijnen rondom de belangrijkste uitdagingen. Vakbonden, bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en wetenschappers dringen aan op sociaal en duurzaam herstel uit de coronacrisis en vragen aandacht voor gelijke kansen.

Vorig jaar bepleitten SCP-directeur Kim Putters en Feike Sijbesma een nieuw sociaal contract. De Ombudsman kaartte ongelijkheid binnen het Koninkrijk aan. VNO-NCW en MKB-Nederland nemen in hun nieuwe visie brede welvaart als kompas voor een groene en inclusieve economie.

Deze uitdagingen zijn niet met ‘tweaks’ van de huidige situatie op te lossen. Ze vragen om een heuse transformatie.

Op zoek naar een nieuwe droom

De roep om ambitie rondom grote maatschappelijke uitdagingen is daarmee luid en duidelijk. Minder helder is waar verschillende ambities ons over tien tot dertig jaar brengen. Het gezamenlijke plaatje van de bestemming ontbreekt.

Dat schept onzekerheid en angst. De discussie gaat nu vaak over dingen die niet meer kunnen of niet goed werken, zonder positief alternatief. Maar pas als we een nieuwe droom omarmen, kunnen we onze oude zekerheden gaan loslaten.

Pas als we een nieuwe droom omarmen, kunnen we onze oude zekerheden gaan loslaten.

De grote actuele vraagstukken vragen daarom ook om een visie op Nederland in 2030 en daarna. Een samenhangend plan voor een toekomstbestendig, duurzaam, leefbaar Nederland waarin iedereen kan meedoen en waarin de grote transities ambitieus en coherent samenkomen.

Een Masterplan voor een duurzame toekomst

De basis voor zo’n masterplan is er al: de 17 duurzame ontwikkelingsdoelen van de VN omvatten alle grote uitdagingen van onze tijd en de ambitie om die in 2030 aangepakt te hebben. Het is onze ‘to-do’-lijst voor een toekomstbestendige wereld. 2030 is een belangrijke deadline, omdat het de laatste kans is om onze welvaart en welzijn op lange termijn zeker te stellen.

De doelen gaan over welzijn en gelijke kansen voor iedereen, een circulaire, klimaatneutrale, inclusieve economie. Een duurzaam voedselsysteem en een veilige, gezonde leefomgeving. Een toegankelijke overheid en besluitvorming waarin iedereen kan meedoen.

Dit raakt de belangrijkste thema’s die ook in de formatie op tafel liggen. Daarmee sluiten de SDG’s ook aan bij het idee van brede welvaart: sturen op een balans tussen mens, planeet, maatschappij en economie.

De SDG’s vormen bovendien de meest breed gedeelde toekomstvisie voor een betere wereld.

De SDG’s vormen bovendien de meest breed gedeelde toekomstvisie voor een betere wereld. Wereldwijd hebben 193 landen, waaronder Nederland, de doelen omarmd. Belangrijker nog is de brede steun die de doelen ook in Nederland genieten onder bedrijven, maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen, lokale bestuurders en jongeren.

Vertaling van de SDG’s naar nationale doelen

Het CBS laat in de jaarlijkse Monitor Brede Welvaart en SDG’s zien hoe de Nederlandse welvaart voorbij het puur economische plaatje eruit ziet en hoe Nederland presteert op de SDG’s. De Monitor 2021 komt uit op 19 mei.

De meting beperkt zich echter tot een oordeel op basis van trends, niet de absolute vooruitgang in relatie tot gestelde doelen. Want Nederland heeft de SDG’s nog steeds niet vertaald naar een set nationale prioriteiten voor 2030. We meten dus wel, maar sturen niet op de SDG’s. Het CBS meent dat monitoring effectiever zou zijn op basis van zo’n set nationale beleidsdoelen.

Ook het demissionaire kabinet heeft het nut van vertaling naar nationale doelen erkend in de Kamerbrief met evaluatie van vijf jaar nationale SDG-uitvoering. In die brief adviseert het ook dat een volgend kabinet het opstellen van een SDG- en brede welvaartstrategie in overweging neemt.

Een langetermijn SDG- en brede-welvaartstrategie

Kortom, het draagvlak voor een langetermijnaanpak is dus groot. In de oproep voor een Duurzaam Regeerakkoord vragen meer dan 2000 organisaties om een SDG- en brede welvaartstrategie op te stellen onder een volgend kabinet samen met alle maatschappelijke partijen.

In de oproep voor een Duurzaam Regeerakkoord vragen meer dan 2000 organisaties om een SDG- en brede welvaartstrategie op te stellen onder een volgend kabinet.

In adviezen hebben OESO, SER, en PBL dit eerder gedaan. Ook het bedrijfsleven zit op dat spoor. De acht Nederlandse multinationals vragen om in een komende kabinet de SDG’s centraal te stellen in het beleid van alle ministeries. Ondernemers willen bijdragen aan de SDG’s, maar vragen om consistent, langjarig beleid waarop zij hun inzet kunnen afstemmen.

Zo’n 2030-visie levert veel op. Het afspreken van heldere doelen biedt de kans om een toekomstbeeld te ontwikkelen waar mensen enthousiast van kunnen worden. Een beeld van hoe Nederland er dan uitziet: fysiek, sociaal en economisch. ‘Het grote verhaal dat mensen meeneemt naar de toekomst’, noemde Marjan Minnesma het in een recent interview .

Voor jongeren is het afspreken van langetermijndoelen extra van belang om hun stem te kunnen laten horen. Het Lab Toekomstige Generaties vraagt ons om een goede voorouder te zijn. Dat betekent met de gewenste toekomst voor ogen terug redeneren naar wat nu nodig is om daar te komen. Dat is precies wat een samenhangende langetermijnstrategie kan doen.

Samenhang is de sleutel tot succesvolle transities

Cruciaal in de SDG-agenda is dat het ene doel niet los kan staan van het andere. Sterker nog: onderzoek wijst uit dat het overgrote deel van de 17 doelen en 169 subdoelen positieve effecten heeft op elkaar. De SDG’s vormen een integraal kader en helpen daarmee om van silo’s naar een systeemaanpak te komen. Het heeft dus zin om de doelen samen te brengen in één strategie.

Een gezamenlijke toekomstagenda helpt bovendien om innovaties te versnellen. Nederland heeft enorm veel talent, kennis en innovatiekracht die tot volle bloei komen als we een aantal echte ‘moonshots’ nastreven. De recente film van SDG7-coördinator Ruud Koornstra, Het paradijs op aarde begint Nederland, laat zien wat allemaal mogelijk is rondom de energietransitie.

Nederland heeft enorm veel talent, kennis en innovatiekracht die tot volle bloei komen als we een echte ‘moonshots’ nastreven.

Andere landen

We hoeven niet het wiel uit te vinden met het afspreken van een langetermijnplan. Een aantal landen is ons voorgegaan. Schotland heeft bijvoorbeeld elf brede welvaartsdoelen afgesproken, waaraan nieuw beleid wordt getoetst en waaraan opeenvolgende regeringen bijdragen. Frankrijk heeft een SDG-routekaart gericht op zes grote transities en een ministerie voor eerlijke transities.

Duitsland heeft op basis van de SDG’s 36 prioritaire nationale doelen gesteld in een meerjarige SDG-strategie. Ook landen als Nieuw Zeeland, Finland, Zweden, IJsland, Canada en Italië hebben SDG- of brede welvaartdoelen voor de lange termijn afgesproken.

De meeste landen vertalen de SDG’s naar een aantal grote transities die in samenhang worden nagestreefd. Ze spreken daarbij af welke overkoepelende uitkomsten ze beogen, welke indicatoren ze gebruiken om voortgang te meten en welke onderliggende waarden of principes hun inzet zullen leiden, zoals niemand achterlaten en het meewegen van de belangen van toekomstige generaties.

Yes we can

Een nationale SDG- en brede welvaartstrategie biedt een toekomstbeeld dat tot de verbeelding spreekt. Het geeft bedrijven en andere organisaties ook duidelijkheid over langere tijd, verzekert een samenhangende aanpak van transities en kanaliseert de inzet van alle partijen in dezelfde richting.

Nederland moet een maatje groter denken”, zei Ingrid Thijssen van VNO-NCW recent. Laten we die ‘yes we can’-mentaliteit opnieuw aanspreken en omzetten in een ambitieus plan voor een toekomstbestendig Nederland in een toekomstbestendige wereld.

Sandra Pellegrom is nationaal SDG-coördinator. Volg haar op LinkedIn en Twitter om op de hoogte te blijven van haar werk richting het behalen van de SDG’s in Nederland.

Coverfoto: De VIP-bus in Maasgouw op 12 september 2020 © WACON-images, Ronald den Dekker

Pin It on Pinterest