Het is een duurzaam alternatief voor vlees, een vorm van biobrandstof en je kunt er duurzaam kledingmateriaal van maken: algen schijnen het wondermiddel van deze tijd te zijn. Maar waarom komt het gebruik nog niet volledig van de grond?

“Er was eens een wezen zo klein, het leek onbelangrijk te zijn.” Zo begint het filmpje van ExxonMobil, dat afgelopen weken op internet circuleerde. Maar zo klein als ze zijn, zo groots en belangrijk zijn ze voor de transitie naar schonere brandstoffen. Dat stelt het Amerikaanse energieconcern althans.

ExxonMobil is niet de enige die dit groene goedje heeft ontdekt. Ook in de mode-industrie wordt er met algen geëxperimenteerd. Het wordt genoemd als een belangrijke schakel in de transitie naar een duurzamere kledingsector. En alsof dat nog niet genoeg is: van algen kan ook nog eens bioplastic gemaakt worden, net als eiwitrijke vleesvervangers. Hallo algen, dag wereldproblemen!

Maar is al het enthousiasme terecht? Hoe reëel is het dat we over een paar jaar rondrijden in auto’s op algenbrandstof, in algenkleren lopen en onze komkommer uit een algenfolie halen?

Wat zijn algen?

Denk je aan algen, dan denk je al snel aan de vieze groene drab die tijdens lange warme zomers het zwemwater verpest. Ook wel bekend als blauwalg. Maar dat slechte imago is niet terecht. Algen staan namelijk aan de basis van alle voedselketens, en zijn van cruciaal belang voor het leven op aarde. Alle bomen die je buiten ziet staan en alle planten in je huis stammen af van de eerste algen. Ze hebben de fotosynthese uitgevonden, waarbij energie uit zonlicht samen met CO₂ uit de atmosfeer wordt omgezet tot koolstofrijke verbindingen, zoals suikers en oliën. Hoewel vaak wordt gedacht dat zuurstof voornamelijk voortkomt uit de bossen en planten op het land, dragen deze slechts voor een vijfde bij aan de zuurstofvoorraad in de lucht. De meeste zuurstof, een derde in totaal, komt van de algen in zee.

Biobrandstof

Biobrandstof uit algen: het wordt al meer dan tien jaar als duurzaam alternatief voor fossiele brandstoffen genoemd. Wetenschapper en algenonderzoeker verbonden aan de TU Delft Peter Mooij legt uit hoe algen kunnen helpen in de strijd tegen klimaatverandering: “Als we olie uit algen gebruiken om in een dieselmotor te verbranden, komt er nog steeds CO₂ uit de uitlaat van die motor. De truc is echter dat de hoeveelheid CO₂ die uitgestoten wordt, precies overeenkomt met de hoeveelheid CO₂ die de algen uit de lucht gehaald hebben om die olie te produceren.” Netto leidt het gebruik van algenolie daarom niet tot extra CO₂ in de atmosfeer.

Daarnaast vormt de grootschalige kweek van algen geen aanslag op de voedselvoorziening, aangezien er geen vruchtbare landbouwgrond voor nodig is. Dit in tegenstelling tot andere biobrandstofleveranciers, zoals maïs, soja, suikerriet, hout en palm- en koolzaadolie.

Maar dit wisten we tien jaar geleden ook al. Waarom tanken we onze auto dan nog niet vol met algenbrandstof?

“Netto leidt het gebruik van algenolie niet tot extra CO₂ in de atmosfeer”

Volgens Mooij is het antwoord simpel: geld. “Een liter algenolie kost zo’n twee tot vijf euro, terwijl een liter diesel een halve euro kost.” De vraag is volgens hem of algenolie te duur is, of fossiele olie te goedkoop. “In de kosten van fossiele olie zitten namelijk de kosten van klimaatverandering, luchtvervuiling en dergelijke niet verdisconteerd, terwijl algenolie die problemen niet veroorzaakt.”

algenproductie

Datzelfde constateren twee algenonderzoekers van de Wageningen Universiteit. “Aardolie is zo goedkoop te produceren dat biodiesel geen echte concurrentie op de markt kan vormen, en dus vaak de investering (voor oliebedrijven) niet waard is.”

Bovendien is het de vraag in hoeverre biodiesel voor auto’s een uitkomst is. Elektrisch rijden wint het van biodiesel. Onderzoekers schatten dan ook dat de meeste potentie ligt in brandstof voor schepen of vliegtuigen. Die zitten namelijk nog wel even vast aan vloeibare brandstoffen, aangezien ze een compactere brandstofvoorziening nodig hebben dan accu’s.

Dat het kan, is al bewezen. In 2009 vloog een Boeing 737-800 van Continental Airlines twee uur op algenbrandstof. In Nederland deed AlgaeLink, een bedrijf dat algen produceert, samen met KLM onderzoek naar algenkerosine. En in 2013 sloot de luchtvaartmaatschappij van reisorganisatie TUI een akkoord met de universiteit van Wageningen om de productie van duurzame vliegtuigbrandstof uit microalgen te onderzoeken.

Maar het wil nog niet echt van de grond komen. Want: te duur. ExxonMobil heeft nu als doel gesteld om vanaf 2025 dagelijks 10.000 vaten algenbiobrandstof te gaan produceren die onder andere beschikbaar moet komen voor toepassing in de luchtvaartindustrie. Dat klinkt als een behoorlijk aantal, maar als je weet dat we momenteel 93,8 miljoen vaten olie per dag verbruiken, valt dat al snel in het niet.

Hoe duurzaam is het produceren van algen?

Dat ligt eraan hoe je het doet, legt Peter Mooij uit. Zo hebben high-tech algenkweekinstallaties veel energie en (plastic) materialen nodig, en is het kweken van algen in simpele vijvers of in zee in dat opzicht duurzamer. Een high-techinstallatie levert echter meer algen op. Mooij: “Het is een beetje te vergelijken met een high-tech kas om tomaten in te kweken, of een tomatenplantje in de achtertuin. Het heeft allebei voor- en nadelen.”

Kleding

Dat de textielindustrie grote impact heeft op het milieu, is bekend. Voor een belangrijk deel komt dat door het gebruik van kostbare grondstoffen. Voor synthetische stoffen als polyester en acryl is bijvoorbeeld aardolie nodig en voor katoen zijn dat enorme hoeveelheden land, water en bestrijdingsmiddelen. En naar verwachting gaat de vraag naar kleding de komende jaren alleen maar toenemen gezien de groeiende bevolking en welvaart in landen als India en Brazilië.

Geen rooskleurig vooruitzicht. Maar gelukkig zijn daar, jawel: algen! De Nederlandse ontwerper Tjeerd Veenhoven bedacht in 2014 een manier om van algen kleding te maken. Ze zijn volgens hem de ideale grondstof. “Ze groeien op zonlicht en CO₂, er is geen kostbare landbouwgrond voor nodig en de vezels zijn recyclebaar.” Kortom: alleen maar winst voor het milieu.

Hij legt uit hoe je van alg tot kledingvezel komt: “Je scheidt de cellulose uit de celwand van de alg, waarna je een goedje overhoudt dat je oplost in een chemisch bad. Uiteindelijk blijft een poeder over, dat je vervolgens via een proces omzet in een vloeistof en door een spindop (een soort douchekop) laat lopen, waardoor er draden vormen.” Zolang je textielvezels niet (blijvend) kunt recyclen, is er volgens hem geen duurzamer kledingmateriaal dan dat van de alg.

Op die manier scheiden we de cellulose, die bruikbaar is voor textiel, eenvoudig uit de celwand. Vervolgens lossen we het goedje dat overblijft op in een chemische substantie, zodat een wit poeder ontstaat. Dat is de bouwsteen van textiel. Dit is een vrij gangbaar proces om textiel te maken. Maar de algen als enige bron zijn helemaal nieuw.”

Zijn uitvinding bleef niet onopgemerkt. Met zijn project AlgaeFabrics won Veenhoven in 2015 de Global Change Award, een prijs van 150.000 euro, uitgereikt door modegigant H&M. Dat het mogelijk is om textiel te maken van algen, heeft de ontwerper inmiddels bewezen.

Hangen de algenjacks dan binnenkort in de winkelrekken? “Absoluut niet”, reageert Veenhoven stellig. “Nee, dat duurt nog wel zo’n tien jaar.” Volgens Veenhoven is de productie momenteel veel te duur, waardoor het niet kan concurreren met andere materialen, zoals katoen. “Technisch gezien is het mogelijk, de uitdaging zit ‘m in het opschalen ervan.”

Zo blijft algentextiel een belofte voor de toekomst.

Bioplastic

De eenentwintigste eeuw wordt ook wel het plastic tijdperk genoemd. Niet zo gek: plastic is alomtegenwoordig. Van het laagje rondom de komkommer in de supermarkt tot de kleding die we dragen. Het is zelfs zo erg, dat er momenteel tussen de 4,8 en 12,7 miljoen ton plastic in de zee rond drijft, en ook in ons voedsel zijn inmiddels de eerste plastic deeltjes aangetroffen. Dat dit materiaal grote impact heeft op het milieu, is duidelijk. Maar wat is het alternatief?

Geloof het of niet, het antwoord luidt: bioplastic van algen. Bioplastic bestaat al enige tijd, alleen wordt dat nu voornamelijk gewonnen uit grondstoffen als maïs, aardappelen en suiker. Probleem daarmee is: zodra bioplastic op grote schaal wordt geproduceerd uit gewassen, betekent het dat waardevolle landbouwgrond wordt ingezet voor het produceren van plastic in plaats van voedsel. Geen goed idee.

Bioplastic uit algen is dat daarentegen wel, althans, zo stellen de ontwerpers Eric Klarenbeek en Maartje Dros. Zij ontwikkelden samen met Atelier Luma, een denktank en werkplaats in Arles, Frankrijk, bioplastic uit algen. Op basis van algen produceren zij biopolymeren, waar je met een 3D-printer van alles van kunt maken. Van verpakkingsmateriaal tot prullenbakken. Maar dan van een circulair, composteerbaar, biologisch afbreekbaar en niet giftig soort plastic.

Waarom zien we dit nog niet in de supermarkt terug? Ook hier lopen de uitvinders tegen exact hetzelfde probleem aan als op de anderen: de olieprijs is zo laag dat daarmee concurreren onmogelijk is.

Algen onder de microscoop

Vleesvervanger

Dat vlees eten funest is voor het milieu, is inmiddels bekend. Vegetariërs en met name veganisten lopen echter het risico om belangrijke voedingsstoffen te missen zodra ze dierlijke producten uit hun dieet verbannen. Gelukkig is daar de alg.

Volgens het Voedingscentrum kunnen zeewieren en algen, zoals spirulina en chlorella, goede vegetarische opties zijn. Net als vlees bevatten ze eiwitten, ijzer en vitamine B1.

Algen zitten daarnaast boordevol gezonde vetten. Mooij: “Vis wordt vaak genoemd als gezond door de omega 3 en 6-vetzuren die erin zitten. Die maken ze niet zelf, maar krijgen ze door het eten van algen.” Het mooie van algen als voedingsstof is dat ze in zout water groeien. “Met algen kunnen we de landbouw daarom deels van het land naar de zee verplaatsen”, vertelt hij. Zo is het ook mogelijk om in gebieden waar landbouw bijna mogelijk is, zoals in de woestijn, micro-algen te laten groeien.

Het goede nieuws: technisch is dit al goed mogelijk; het bestaat, en is zelfs al te koop. Het slechte nieuws: het prijskaartje dat eraan hangt.

Geduld

Dat algen bewonderenswaardige wezens zijn, is duidelijk. Grote potentie hebben ze ongetwijfeld. Maar zolang er geen economische prikkel is voor het bedrijfsleven om hun vieze zaakjes overboord te gooien en over te stappen op deze groene smurrie, lijkt het gebruik van algen te blijven hangen in ‘mooie beloftes voor de toekomst’ in plaats van daadwerkelijke een bijdrage te leveren.

Mooij houdt er vertrouwen in. Hij denkt dat we over vijf tot tien jaar algen in verschillende toepassingen zullen tegenkomen. “Maar het succes hangt wel af van onze bereidheid om een eerlijke (lees: duurdere) prijs te betalen voor onze vliegtickets, benzine en lapjes vlees.”

Pin It on Pinterest